İlk Nükleer Silah yapma fikri ilk önce hangi ülkede başladı ? İlk nükleer denemeler ne zaman yapıldı
Nükleer enerji ve silahlanma yarışı 20. yüzyılın en dramatik ve dünyayı kökten değiştiren süreçlerinden biridir. Nükleer çağ, İkinci Dünya Savaşının bitimine doğru ABD’nin yaptığı gizli deneylerle başladı.
Ancak, ilk nükleer bomba fikri Nazi Almanyasında ortaya çıktı. 1938de Nazi Almanyasının kimyacıları Otto Hahn ve Fritz Strassmann uranyum atomunu parçalamayı (fisyon) başardılar. Bu keşif, uranyum atomun parçalanmasıyla devasa bir enerjinin açığa çıkabileceğini kanıtladı.
Bu enerjinin bir kitle imha silahına dönüştürebileceğinden korkan fizikçiler Albert Einstein ve Leo Szilard 2 Ağustos 1939da ABD Başkanı Roosevelt’e ünlü mektuplarını yazarak uyarılarda bulundular. Her ne kadar fikir ve ilk bilimsel buluş Almanya’da gerçekleşmiş olsa da, Naziler savaşın getirdiği kaynak sıkıntıları ve ekonomik yıkım nedeniyle bombayı üretmeye vakit bulamadılar. ABD ise sınırsız bütçe ve devasa bir mühendislik operasyonu olan Manhattan Projesi (1943-1945) ile bu fikri gerçeğe dönüştüren ilk ülke oldu. Bu proje tarihin gördüğü en geniş kapsamlı ve en gizli bilimsel işbirliğiydi. (1)
Buna rağmen SSCB 1944ten itibaren Alfred Rosenberg gibi bilm insanların istihbarat vermesiyle Manhattan projesinden haberdar oldu, sızdırılan teknik data ve çizimlerden faydalanarak onlar da çalışmalarını yürüttüler. Manhattan Projesinin beyin takımının önemli bir kısmı Almanya’daki Nazi rejiminden kaçan bilim insanlarıydı. Einstein projede aktif çalışmadı ama uyarılarda bulundu, Leo Szilard, Edward Teller ve Hans Bethe “Naziler bombayı bizden önce yapmasın” motivasyonuyla projede çalıştılar.
Sonunda ilk atom bombası denemesi Trinity Testi 16 Temmuz 1945te Amerikada Meksika sınırında New Mexico çölünde gerçekleştirildi. Kendi topraklarında yaptığı bu denemeden üç hafta sonra 6 Ağustos 1945 Hiroşima ve 9 Ağustos 1945te Nagazaki nükleer saldırıları gerçekleşti.
Sovyetler Birliği ise ancak dört sene sonra ABD’nin nükleer tekelini yıkmayı başardı ve ilk atom bombası denemesini 29 Ağustos 1949da Kazakistan’daki Semipalatinsk test sahasında yaptı. Kod adı “RDS-1” olan bu deneme, Soğuk Savaşı ve nükleer silahlanma yarışını resmen başlattı.
NAZİ BİLİM İNSANLARIN KAÇIRILMASI
İkinci Dünya Savaşı biterken müttefikler sadece toprak değil, aynı zamanda Alman-Nazi bilimini de paylaşmak için birbirleriyle yarıştılar. Manhattan Projesinde aktif olarak çalışan Naziler yoktu. Ancak savaş biter bitmez (1945) “Operation Paperclip” (Ataç Operasyonu) ile yaklaşık 1.600 Nazi bilim insanı ABD’ye kaçırıldı.
Bunlardan V1-V2 roketlerinin tasarımcısı Wernher von Braun eli kanlı bir SS subayı olmasına rağmen ABD’nin uzay programında (NASA) ve kıtalararası balistik füze yapımında kilit rol oynadı. Atom bombasını yapanlar Nazilerden kaçanlardı; roketleri yapıp Aya gidenler ise savaştan sonra ABD’ye kaçırılan Nazi bilim insanlarıydı. ABD’ye gelenlere vatandaşlık ve lüks yaşamlar sağlandı, isimler ve kimlikler, hatta yüzler estetik ameliyatla değiştirilerek Nazi bağlantıları yok edildi.
Sovyetler de işgal altındaki Doğu Almanya’dan yaklaşık 2.500 Nazi bilim insanı, mühendis ve teknisyeni —aileleriyle birlikte toplam 6.000’den fazla kişi— trenlere bindirilerek Osoaviyakim Operasyonu ile 22 Ekim 1946da Rusya’ya kaçırdılar. Rusya’ya kaçırılanların çoğu savaş ganimeti muamelesi gördü. Bu Nazi bilim insanları SSCB’nin kapalı ve gizli bilim şehirlerinde çalıştırıldılar. Manfred von Ardenn bombanın yakıtı olan uranyum izotoplarının ayrıştırılması için elektromanyetik yöntemler geliştirdi. Nobel ödüllü fizikçi Gustav Hertz uranyum zenginleştirme üzerine çalıştı. Max Steenbeck uranyum zenginleştirmede bugün bile kullanılan yöntemin temelini atan kişidir. Nikolaus Riehl atom bombası projesi için gereken saf uranyum üretimini yönetti.
Ruslar V1-V2 roket fabrikalarının bulunduğu yerleri ele geçirdikleri için donanıma ve alt kademedeki Nazi mühendisleri kaçırmışlardı. Von Braun’un çalışma arkadaşlarından Helmut Gröttrup Sovyetler tarafından kaçırıldıktan sonra roket programını yürüten Sergey Korolev ile birlikte R-1 ve balistik füzelerinin temelini attılar.
ABD’deki Nazi bilim insanları Amerikan kahramanı olurken, SSCB’deki Naziler hep perde arkasında kaldı ve isimleri gizli tutuldu.
1 ) Robert Oppenheimer: Projenin bilimsel direktörü. “Atom bombasının babası” olarak bilinir. Enrico Fermi: 1942’de Chicago’da ilk kontrollü nükleer zincirleme reaksiyonu gerçekleştiren İtalyan fizikçi. Richard Feynman: O dönemde henüz çok genç olmasına rağmen teorik hesaplamalarda devleşen dahi. Niels Bohr: Kuantum fiziğinin babalarından biri. Leo Szilard: Bombanın mantığını ilk kavrayan ve Einstein’ı mektup yazmaya ikna eden Macar fizikçi.
Erdağ Duru 